Piše dr Goran Bokan – Odjeljenje gastroenterologije i hepatologije, UKC RS
Šta je masna jetra?
Masna ili steatozna jetra predstavlja taloženje masti unutar jetrenih ćelija odnosno hepatocita. Prema uzroku oštećenja, podijeljena je na nealkoholnu i alkoholnu masnu jetru. Na našim prostorima mnogo učestalija je alkoholna masna jetra, što je svakako u korelaciji sa populacionim navikama u vezi sa konzumacijom alkohola. Nealkoholna masna jetra je najčešća bolest jetre širom svijeta sa učestalošću između 20 i 30% i koja bilježi porast u posljednjoj deceniji. Nealkoholna masna jetra je najčešći uzrok hroničnog oštećenja jetre u SAD-u i pogađa gotovo skoro 1/3 populacije. U nekim sredinama učestalost se kreće čak i preko 50%, posebno kod gojaznih ili dijabetičara. Masna jetra je obično povezana sa komponentama metaboličkog sindroma, a to su gojaznost, povišen krvni pritisak – hipertenzija, povišene vrijednosti masnoća u krvi i šećerna bolest – dijabetes mellitus, mada to nije nužno pravilo. Ugrubo rečeno, udio alkoholne masne jetre na našim prostorima je oko 8/10 za pripadnike muškog pola, dok je npr. u brojnim evropskim zemljama taj omjer u prilog nealkoholne masne jetre.
Zdrava i masna jetra
Šta se dešava u jetrenim ćelijama kada se unutar njih nakuplja mast?
Akumulacija kapljica masti u jetrenim ćelijama u ranim fazama prolazi bez značajnijih ćelijskih i kliničkih manifestacija. U slučaju da se taj proces nastavi odvijati bez tendencije regresije, masna kapljica postaje sve veća i zauzima sve veći prostor unutar jetrenih ćelija narušavajući prvobitno njenu strukturu, a kasnije i funkciju. Čestice masti u narednoj fazi predstavljaju strano tijelo za naš imunološki sistem koji dovodi do stvaranja brojnih supstanci tzv. medijatora čiji je osnovni zadatak da se lokalno stvori upalni proces i da se ta kapljica masti ‘’istjera’’ iz ćelije. Ukoliko taj proces traje duži vremenski period za sobom povlači iscrpljivanje imunološke aktivnosti i napredovanje jetrenog oštećenja do fibroze i kasnije ciroze jetre. Kada bismo golim okom posmatrali masnu jetru onda bismo je opisali kao žutu, uvećanu i tvrdu u odnosu na zdravu jetru.
Stepeni jetrenog oštećenja
Kakva je veza između alkohola i masne jetre?
U procesu metabolizma masti i alkohola jetra koristi iste pomagače tzv. koenzime čiji je proces stvaranja strogo kontrolisan od strane same jetre. Povećanim unosom alkohola troše se veće količine koenzima za njegov metabolizam, te preostaje veoma mala količina istih za proces metabolizma masti. Iz tih razloga dolazi do taloženja masti unutar jetrenih ćelija, odnosno jetre.
Kakve su razlike u metabolizmu alkohola kod muškaraca i žena?
Proces razgradnje alkohola započinje u želucu i tu se odvija samo jednim malim dijelom, dok preostali proces odvija se unutar jetrenih ćelija. Muškarci posjeduju enzime odnosno faktore koji razgrađuju alkohol već u samom želucu, dok ženska populacija iste nema. To je razlog zašto žene dostižu ranije stepen pijanstva u odnosnu na muškarce pri popijenoj istoj količini alkohola.
Brzina metabolizma alkohola obično je oko 100mg/kg/h, odnosno 7g/h ukoliko imate 70kg. Primjera radi, porcija lager piva od 2dl ima oko 110kCal, odnosno 10g alkohola. Istu koncentraciju alkohola ima i 30ml votke ili gina.
Da li je opasnija nealkoholna ili alkoholna masna jetra?
I jedan i drugi oblik jetrenog oštećenja iziskuje kliničko praćenje i liječenje jer oba tipa mogu vremenom da progrediraju do fibroze odnosno ciroze.
Masnu jetru obično prepoznajemo ultrazvučnim pregledom što je kvalitativni pregled, a da bi se izvršila kvantifikacija – stepenovanje težine masne jetre, neophodno je uraditi jetrenu elastografiju (fibroscan).
Kako sačuvati jetru?
Jetra je jedna veoma potentna mašinerija ljudskog organizma, zovu je i centralnom laboratorijom, a koja obavlja preko 200 različitih funkcija. Ona je svakodnevno zarobljena između pakla i raja naših navika i pravi je borac u očuvanju ljudskog organizma.
Jetru možemo sačuvati promjenom životnih navika i navika u vezi sa ishranom, opreznim odabirom lijekova i biljaka koje u organizam unosimo. Uvijek treba dati prednost lijekovima koji zaobilaze metabolizam u jetri jer ćemo je na taj način zaštititi. Takođe, probiotici imaju značajan segment u očuvanju jetre kod određenih pridruženih stanja i oboljenja.
(A.M.)
